Her daim akıntıya karşı yürüyen usta direktörü 97 yaşında kaybettik, ona ‘Tiyatronun Tanrısı’ dediler

Fotoğraf: Jacques Brinon/AP

Pazar günü vefat haberini aldığımda ülkesi İngiltere’yi terk edip, Paris’e yerleşen uzun uzunluklu, sarışın, kıvırcık saçlı, mavi gözlü, yumuşacık bir sesle konuşan genç, dinamik bir adam ve 70’li yıllardan bu yana ondan izlediğim sayısız tiyatro yapıtı gözlerimin önünden ve yüreğimden geçmeye başladı. Daima akıntıya karşı yürüyen usta 97 yaşındaydı. Hakkında sayısız kitap yazılmış, bazılarının “Tiyatronun Tanrısı” diye isim taktığı Peter Brook’u kısacık bir yazıda anlatmak sıkıntı. Lakin deneyelim:

‘BOŞ ALAN’IN KEŞFİ 

Rus ana babadan Londra’da doğmuştu. 24’ünde, Shakespeare oyunlarının yanı sıra opera ve sinema yönetiyordu. (“Sineklerin Efendisi” sineması nasıl unutulur ki!) En çok etkilendiği Antonin Artaud’nun “Vahşet Tiyatrosu”ydu… Fakat buna bir de kendi araştırmalarını katacaktı. Genet’nin “Paravanları”, Weiss’ın “Marat Sade” oyunları, sirk atmosferinden yararlanarak sahnelediği ”Yaz Gecesi Rüyası” şahidimdir.

Paris 1968 olaylarını yaşarken sokaktaki tiyatrocuların elinde o yıl yayımlanmış Peter Brook’un “Empty Space” (Boş Alan) kitabı vardı. Ve kitap tiyatroculara yeni maksatlar gösteriyordu. Bizde Ülker İnce’nin enfes çevirisiyle yayımlanan bu eser “Ölümcül Tiyatro, Kutsal Tiyatro, Kaba Tiyatro ve Artık Tiyatro” kısımlarını içerir ve Brook’un tecrübelerinden yola çıkarak her boş alanın tiyatro sahnesi olabileceğine; farklı yol yordamlara, prosedürlere işaret eder. 

İngiliz tutuculuğu araştırmaya çok yer vermiyordu. Paris’e göçtü! Çeşitli ülkelerden gençlerle “Uluslararası Tiyatro Araştırmaları Merkezi”ni kurdu. Burada artık şova değil seyirci-oyuncu münasebeti, oyuncuyu biçimlendirme, alan yaratma, lisan ve devinim imkanlarını araştırıyordu. Yetinmedi. Oyuncularıyla uzun bir Asya ve Afrika seyahatine çıktı.

Vurgulamam gerek: Bu seyahatlerde ve tüm araştırmalarında biçim korkusu, yeni biçimler keşfetme uğraşı yoktu. Aradığı insanın iç seyahati, ruhsal derinliğiydi. 

EN PARLAK DÖNEMİ

1974’de Paris’de yerleşik Tiyatrosunu kurdu. (Bouffes du Nord)

Ondan izlediğim birinci oyun Avignon Festivali’nde “Kuşlar Konferansı”ydı. 13. yy. İranlı tasavvuf alımı Attar’ın “Simurg” destanından kaynaklanıyordu. Dev sahne bir İran kiliminden ibaretti. Oyuncular kuşları taklit etmedi; biz kuş olup, o halıda kuşların peşine takılıp seyahate çıktık. Kendi iç dünyamıza yanlışsız… (Eğer Sahaflarda Alkım Yayınları’ndan çıkan “Karanlıktaki Işık” kitabımı bulursanız detaylı tüm bilgileri bulursunuz.) Yıllar içinde izlediklerim şöyle: “Carmen’in Trajedisi”, operadan yarattığı ve yalnızca dört şancı/oyuncuyla bomboş bir arenada sahnelediği aşk ve mevt tutkusuydu. Yalınlığın doruğuydu ve görkemli operayı daha da aktüel kılıyordu!

“Vişne Bahçesi”, soluk almayı unuttuğum bir şiir şöleniydi… Baş yapıtı saydığım “Mahabharata” dokuz saat sürüyordu. Bugüne dek tanıklık ettiğim en güçlü, en büyük imge zenginliğini ortaya koyuyordu. (Sevgili Tuncel Kurtiz ve Sevgili Kudsi Erguner değerli katkıda bulunuyordu bu esere)… “Fırtına”da ise Shakespeare soyutlamasının en ileri noktasını sunuyordu. Bu beş oyunda da su, toprak ve ateş daima başroldeydi. Peter Brook bunlarla ömrü yine yoğurmuş ve yepisyeni dünyalar yaratmıştı. Beşi de iç dünyalarımıza uzansa da dışa dönüktü. Kapsadıkları alanlar, içerdikleri manalar, yaydıkları sinerji çoğalıyor, büyüyor, yayılıyordu. Sonsuz yalınlık içinde sonsuz zenginlik…

İÇSEL YOLCULUKLAR

90’larda sahnelediği “L’Homme qui…” (O Adam ki…) Ünlü nörolog Olivier Sacks’ın “Karısını Şapka Sanan Adam” yapıtından yola çıkmıştı ve tiyatro dünyasını bir kere daha altüst edecekti. Bir klinik odasında çıkılan, yalınlığın son hududunda dört oyuncu/hastayı dinlerken insan ruhunun bilinmeyenlerine, hatta en derin noktalarına hakikat bir seyahate çıkarmıştı bizi. Ondan izlediğim son oyun 2000’lerin başında “Kostüm” ya da “Takım Elbise”ydi.. Güney Afrikalı siyah oyuncularla, insanın içgüdülerini dışa vuran bir hikaye… 

Related Posts

Çılgın Dondurmacı’nın Eşi Görüntüde İfşa Oldu! Gören Bir Daha Bakıyor: Öteki Kızlardan Kat ve Kat Daha Hoş

Nusret ve CNZ Burak ile yarışır hale gelen TikTok fenomeni Çılgın Dondurmacı, görüntüleri ile izlenme rekorları kırmaya devam ediyor …

Özge Özberk: Kitapların çocukların suratına yetişemediğini düşünüyorum

Oyuncu Özge Özberk’in, ‘Mavi Kuş’, ‘Kurabiye Ormanı’, ve ‘Yapabilirsin Dostum’ isimli üç çocuk kitabı yayımlandı. Çizimlerini Berk Öztürk’ün …

Selin Ciğerci ile Gökhan Çıra boşanıyor mu? Ciğerci ve Çıra çiftinden ikinci defa boşanma kararı

2019 yılında evlenen ve bir mühlet evli kaldıktan sonra anlaşamadıklarını anlayarak boşanan Selin Ciğerci ile Gökhan Çıra çifti, birbirlerine …

Son dakika haberi! Otel sahibinin üzerine yürüyüp restoranı savaş alanına çevirdiler

Antalya’nın Manavgat ilçesinde bir otel sahibi ve otelde misafir olarak bulunan yabancı uyruklu kişiler arasında yaşanan kavga karakola taşındı …

Merve Boluğur’u dinlemeye 2 bin 500 lira verdiler… İşte ilk görüntüler

Ünlü oyuncu, ilk kez Nişantaşı’nda bir mekânda sahneye çıktı. Nişantaşı’nda bulunan bir mekânda sahne alacağını duyuran Merve Boluğur dün ilk kez …

Netflix ortağını seçti: Abonelikte yeni model

Netflix, “daha düşük fiyatlı, reklam dayanaklı bir abonelik planı” için global reklam teknolojisi ve satış ortağı olarak Microsoft’u seçtiğini …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.